Historia banku

Początek wiadomości o istnieniu Kasy Pożyczkowo-Oszczędnościowej w Mstowie na podstawie której działa Bank Spółdzielczy we Mstowie sięga lat 1872- pierwsze dokumenty  /21.03.1872/ o  zezwolenie na rozpoczęcie działalności, a zgoda  na otwarcie kasy  z własnych środków otrzymana dopiero 17.02.1876r.

|Oryginalne dokumenty w tej sprawie znajdują się  w Archiwum Państwowym w Łodzi i są pisane w języku rosyjskim. Kserokopie tych dokumentów pozyskano dzięki Komisji Historycznej przy BGŻ Oddz. w  Częstochowie z dniu 06.12.1988r.

Kapitał założycielski  Kasy  Oszczędnościowo-Pożyczkowej wynosił  981 rubli i 93,5 kopiejki. Powołana do życia Kasa nosiła nazwę  „Wancerzowska Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa”

Z posiadanych dokumentów wynika, że rozpoczęcie działalności nastąpiło dopiero w 1876r. gdyż z tego okresu datują się pierwsze wyniki finansowe, a rozliczenie ich nastąpiło dopiero w 1882r. Kasa miała siedzibę w Urzędzie Gminy w Wancerzowie i miała obsługiwać mieszkańców całej osady Mstów.

W okresie od 1883r do 1925 r. brak jest akt w archiwum Banku. Z dokumentacji z 1925r. wynika że kasa była czynna 1 dzień w tygodniu, zajmowała się wyłącznie działalnością kredytową, nosiła już nazwę  „Kasa Spółdzielcza  im.Stefczyka” we Mstowie-spółdzielnia z nie ograniczoną odpowiedzialnością. Była zarejestrowana w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie, a  zrzeszona w Centralnej Kasie Spółdzielni Rolniczych w Warszawie, a na działalność kredytową zaciągała pożyczki w Banku Rolnym i Banku Spółek Zarobkowych.
Działalność Kasy osłabiła się w czasie działań  II  wojny światowej, nieregularnie odbywały się posiedzenia organów samorządowych  jak i Walne Zgromadzenia. Sytuacja finansowa była słaba. Lata 1939-1944 nie wykazują żadnego wyniku. W dniu 31.03.1944r władze wojskowe zmuszają Kasę do opuszczenia lokalu i zamknięcia działalności. Wówczas działalność Kasy zostaje przeniesiona do domu  P. Józefa  Reterskiego i Kasa dalej działa.

Okres 1944-1945 Kasa Stefczyka zamyka suma bilansowa w kwocie zł. 19.872,- i sprawozdanie to zatwierdza Rada Nadzorcza i włąsnie te lata zapoczątkowały ważny okres w historii spółdzielczości. Zmiany  ustrojowe które zaszły w Polsce po 1944r. spowodowały reorientacje  form, metod i celów działania spółdzielczości bankowej. Włączając się w zachodzące  przemiany, spółdzielczość  stawała się ważnym ogniwem systemu bankowego, wyspecjalizowanego w obsłudze finansowej rolnictwa.

Działalność Kasa ponawia dopiero od 25.01.1946r.  jednak nie posiada lokalu. Posiedzenia Zarządu i Rady odbywają się w wynajmowanych pomieszczeniach. Wypłaty pożyczek dokonywane są przez dwa dni w tygodniu; poniedziałki i środy w sklepie P. Stanisława Porębińskiego, znajdującym się w Mstowie – Rynek nr  9, a  od 16.01.1950 r. Zarząd Kasy Stefczyka  wynajmuje u  niego 1 mieszkanie dla prowadzenia działalności. Działalność naszej Kasy  znacznie się ożywia  i Kasa osiąga przez kolejne lata   zyski w roku 1946 zysk 19.872 w 1949 zysk 5.982. Podniesiono wysokość jednego udziału z kwoty 20,- do 50,-

W 1947r Zarząd oblicza dług przedwojenny dokonuje jego przeszacowania do 50 krotności a pożyczki zaciągnięte w okresie wojny przeszacowuje  5 – 2 krotnie  w zależności od roku w którym były pobrane i wzywa wszystkich pożyczkobiorców do spłaty w terminie do 15.03.1948r. Spłacalność pożyczek jest słaba. Kasa  prowadzi  dalej działalność pożyczkową z uzyskanych kredytów w Banku Rolnym, udziela  pożyczek na siewy, orkę, nawozy, kontraktacje,  a od  19.11.1951r. rozszerza swoją działalność obejmując  obsługą kasową Gminą Spółdzielnie we Mstowie.

Zarząd czyni starania w organach administracji o przydzielenie odpowiedniego lokalu na działalność  Kasy Stefczyka. Nadzór nad działalnością Kasy sprawuje  Bank Rolny, który udziela kredytu na wypłaty pożyczek, ustala wynagrodzenia dla pracowników Kasy. Po długich staraniach (1953) Kasa  Stefczyka dostaje przydział na lokal  od Bronisławy Wójcikiewiczowej w Mstowie. Działalność naszej Kasy była jednak słaba  wobec kredytowania rolnictwa przez kilka instytucji i minimalnych środków finansowych przeznaczonych na ten cel wyłącznie z zaciągniętych kredytów, jak również posiadania dużych zaległości w spłatach pożyczek przez klientów. Reforma bankowa z 1949r zlikwidowała centralne organy  spółdzielcze jak Bank Gospodarstwa Spółdzielczego, a centralą organizacyjną,  rewizyjną i finansową stał się Bank Rolny i od tej pory datuje się II okres powojenny rozwoju spółdzielczości. W wyniku tej reformy wyodrębniono z byłych Kas Spółdzielczych  „Gminne Kasy  Spółdzielcze”.

W dniu 25.06.1950r Kasa Spółdzielcza w Mstowie  przyjmuje nowy statut i nazwę Gminna Kasa Spółdzielcza z odpowiedzialnością udziałami.   Gromadzi 25% członków rolników i osiąga zysk w kwocie  12.901,12.

Spółdzielczość pozbawiona zostaje możliwości  gromadzenia oszczędności na własny rachunek, działalność tę może prowadzić na rzecz PKO,  a działalność kredytowa obejmuje wyłącznie bezrolnych, małorolnych i średniorolnych członków spółdzielni w zakresie kredytów obrotowych.
W skład Zarządu Kasy wchodzą; Franciszek Rembielak, Ludwik Frejlich, Roman Bigosiński. Zarząd bardzo często  jest zmieniany i do roku 1954r. z wskazanego składu  Zarządu  zostaje tylko Rembielak Franciszek.

Członkami Spółdzielni są; osoby fizyczne, rolnicy, Kółka Rolnicze, Spółdzielnia Stowarzyszenie Spożywców w Mstowie, Ochotnicza Straż Pożarna  w Mstowie .
Kasa następnie ma siedzibę w Mstowie przy Pl. A. Mickiewicza nr 11 w budynku P. Młodkowskiego i mieści się w tym budynku do 10.1985r

Od sierpnia 1953r centralą organizacyjną o charakterze  rewizyjnym i finansowym  dla GKS zostaje Narodowy Bank Polski. W tej strukturze GKS  przestały być jednostkami samodzielnymi i samorządnymi. Mimo tych  niekorzystnych zjawisk w omawianym okresie  zapoczątkowane zostały nowe rozwiązania, które pozwoliły na rozwój  GKS  do nich należy;
– włączenie GKS w strukturę organizacyjną aparatu bankowego,
– rozpoczęcie koncentracji obsługi kredytowej indywidualnego rolnictwa w GKS, w zakresie kredytów
obrotowych, natomiast inwestycyjne udzielane były przez Bank Rolny,
– wprowadzenie zasady, że z kredytów mogą korzystać  wszystkie osoby nie tylko członkowie, ale na
podstawie innych przepisów,
Kolejne lata znów są niekorzystne z uwagi na sytuację kadrową, przynoszą straty. Są częste zmiany na stanowisku kierownika  Gminnej Kasy, który wchodzi w skład Zarządu i tak: w okresie od 1952 do
1959r. Kasą kieruje aż pięciu kierowników, najkrótszy  staż  to 2 m-ce, a najdłuższy staż to 2 lata. W okresie tym Kasa często jest bez kierownika, gdyż powołanie nowego nie następowało z dniem odejścia poprzednika.  Również są częste zmiany społecznych członków  Zarządu.
Rada Nadzorcza składa się z 7 – 9osób i co dwa lata następuje zmiana 1/3 składu Rady.

Trzeci kolejny okres spółdzielczości bankowej  datuje się od 1956r, wprowadzono nowy statut dla GKS przywrócono  charakter spółdzielczy i samorządny . Statut ten wprowadził  powszechnie stosowaną nazwę Kasa Spółdzielcza,  oraz wprowadzono  możliwość udzielania członkom pożyczek ze środków własnych kasy. Zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 23.10.1956r. przywrócono prawo do działalności oszczędnościowej we własnym zakresie i na własny rachunek, a w wyniku postanowień ustawy z dn. 29.05.1957r., Kasom Spółdzielczym nadano nazwę  Spółdzielni Oszczędnościowo Pożyczkowej, oraz powołano Związek  Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych. Centrą finansową pozostał nadal  bank państwowy, który udzielał  kredytu refinansowego SOP. Zarządzeniem tym również ustalono,  że rolnikom indywidualnym kredytów długoterminowych na budownictwo udzielać będzie Bank Rolny, zaś SOP zaczęły udzielać  poza pożyczkami obrotowymi  na produkcje rolną,  kredytów inwestycyjnych na cele nie związane z budownictwem i średnioterminowych na zakup inwentarza. Przez cały omawiany okres Kasa ma bardzo duże kłopoty ze spłatą pożyczek – rolnicy  posiadają bardzo duże zaległości. Zarząd osobiście dokonuje kontroli sytuacji finansowej rolników i w uzasadnionych przypadkach dokonuje nawet umorzenia pobranych pożyczek.

Zmiany kadrowe na stanowisku kierowniczym –P. Irena Pyzik (Kostecka) od 1959r. ( a od 1.04.1961r. do 31.12.1975r. główna księgowa SOP ) i nadzór  Związku Spółdzielni Oszczędnościowych w Katowicach przynosi poprawę sytuacji finansowej.
Wszystkie zadania inwestycyjne podlegają akceptacji  Związku  jak i środki na ich realizację.
W dniu 08.05.1960r. na Walnym Zgromadzeniu zostaje dokonana zmiana statutu i GKS przyjmuje nazwę  Bank Spółdzielczy –Spółdzielnia Oszczędnościowo-Pożyczkowa w Mstowie ,a jednostka udziałowa  zostaje ustalona na kwotę 100 zł. Rada Nadzorcza składa się z 7 osób , a kadencja  trawa 2 lata. Najwyższa pożyczka  udzielana przez Bank to kwota 5.000 zł. i uzależniona jest od ilości posiadanych udziałów członkowskich.
Od 1959r. do omawianego okresu działalność Banku należy zaliczyć do dobrych. Wyniki pozytywne są osiągane w każdym roku, oszczędności z każdym rokiem wzrastają , a Bank coraz mniej korzysta z pożyczek, gdyż posiada już środki  własne  na udzielanie .

Głównymi zadaniami SOP było gromadzenie środków pieniężnych i przeznaczenie ich na działalność pożyczkową,  udzielanie pożyczek, a oprócz tych zadań Bank Spółdzielczy- SOP prowadziła;
– obsługę finansowa ludności wiejskiej  tj. rozliczeń pieniężnych przy kontraktacji i skupie
płodów rolnych,
– obsługę rozliczeń wynikających z zaopatrzenia przez uspołeczniony handel w artykuły przemysłowe  (zakupy  ratalne) ,
– obsługę finansową kółek rolniczych w ramach jedności kasowej,
– rozwijała obrót bezgotówkowy poprzez otwieranie rachunków oszczędnościowo- rozliczeniowych  dla rolników,
– prace społeczno –wychowawcze wśród członków  i młodzieży ( rachunki SKO)

Pożyczki  były udzielane na następujące cele; zakup nawozów, nasion, ziemniaków sadzeniaków, na kontraktacje roślin  i zwierząt, zakup bydła, owiec , drobne remonty budynków gospodarczych, dla rzemieślników i kwoty już były znacznie wyższe. Kierownikiem Kasy, a zarazem członkiem Zarządu  w okresie od 1961r do1974 jest Wiesław Strzelczyk ( w Zarządzie jeszcze do 12.01.1978r.)
Działalność Banku rozwijała się dobrze , przybywało coraz więcej członków, a więc lokal wynajmowany od P. Młodkowskiego był mały i z tych względów Zarząd planował zakupi ć działkę pod budowę własnego budynku dla Banku  w Mstowie przy ul. Ogrodowej (nr 850). Uzyskał nawet postanowienie z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie  na lokalizację budynku Banku (z dn. 04.09.1967r), oraz projekt typowy z Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych w Katowicach (dn.24.01.1973r.), który należało tylko uzupełnić o dokumentacje źródeł ciepła i sporządzenie kosztorysu.

Dla poszerzenia działalności  własnej i usprawnienia obsługi klientów w zakresie skupu i sprzedaży prowadzonej przez  G.S. we Mstowie  w trzecim kwartale 1967 roku zostaje otwarta Filia Kasy  w Mokrzeszy, kierownikiem Filii zostaje P. Bogusława Cierpiałowska  i  funkcje tę pełni  do grudnia 1974r.po czym zostaje powołana na Kierownika Banku, lecz po 1roku  pracy rezygnuje.  Filia w Mokrzeszy funkcjonuje do  1976r., a następnie jest przekształcona w Punkt Kasowy 1 osobowy, który obsługiwał w dalszym ciągu kasowo skup i sprzedaż  ( wpłaty i wypłaty) dokonywaną przez  Gminnej Spółdzielni we Mstowie z uwagi na posiadane tam magazyny , oraz wypłaty za skupywane produkty rolne przez inne podmioty   od rolników (np. ziemniaki, truskawki itd.)
Punkty Kasowe zarówno w Mokrzeszy   jak i w Mstowie funkcjonują do  czasu  prowadzenia magazynów  sprzedaży, oraz prowadzenia skupu  przez Gminną Spółdzielnię
Również  dla usprawnienia obsługi  rolników w zakresie   skupu i sprzedaży dokonywanej przez G.S. we Mstowie w 1975r. uruchomiono P.K. we Mstowie  1 osobowy przy ich  bazie magazynowej .

Jednostkę statutową udziału dla  osób fizycznych podwyższono w 1975r. na kwotę zł. 500,-

W związku z reorganizacją  instytucji centralnych Banku (likwidacja CZ SOP, a utworzeniem BGŻ)  w tym, że roku Banku przystępuje do zrzeszenia się z BGŻ  wpłacając udział w kwocie zł. 2 mln. Bank obsługuje teren całej gminy Mstów, udzielając nie tylko kredytów obrotowych na działalność rolniczą  , ale także inwestycyjnych na remonty i budownictwo .

W dniu 28.06.1973r. Zarząd Banku  otrzymuje pismo   z Urzędu Gminy w Mstowie – z propozycją wspólnej budowy budynku administracyjno-usługowego  w której dla Banku przeznaczona zostałaby powierzchnia 95m kw. + wspólna  pow. 40,0 m kw.z zastrzeżeniem że w przypadku nie przyjęcia propozycji należy ją odpowiednio  uzasadnić. Obecny Zarząd  w składzie; Wiesław  Strzelczyk, Alfred Barwaniec  i Jeremiasz Stysiński  akceptują propozycje pod warunkiem  zwiększenia powierzchni  w związku z wprowadzeniem księgowości maszynowej do łącznej powierzchni  150m kw. Jednocześnie potwierdza udział w kosztach proporcjonalny do  powierzchni przeznaczonej dla Banku  tj. w kwocie zł. 890 tys. Środki na pokrycie kosztu mają pochodzić z funduszu inwestycyjnego Banku  i kredytu bankowego. Głównym inwestorem planowanego budynku administracyjno-usługowego  jest Urząd Gminy w Mstowie. Władze Gminy uzasadniają budowę budynku administracyjno-usługowego zgrupowaniem w jednym miejscu wszystkich instytucji gminnych do sprawnej  obsługi rolników.

W roku 1977 propozycja Urzędu Gminy ulega zmianie  i proponuje się pow. 138,8 m kw. użytkową na lokal,  oraz 47 m kw. na archiwum przy koszcie   1.024.500 zł , a następnie przy koszcie 1.176.000,- zł. Bank również akceptuje  powyższe kwoty.
Planowany termin oddania budynku kilkakrotnie jest przesuwany, ceny materiałów budowlanych  i usług ciągle wzrastają, termin zakończenia inwestycji jest przesuwany, i  ostatecznie ustalono oddanie w 1983r.
W roku 1975, w którym to powołano do życia Bank Gospodarki Żywnościowej nastąpiły kolejne zmiany w statusie prawno- organizacyjnym i ekonomicznym spółdzielni, a z dniem
1 lipca 1975 Bank Spółdzielczy-  SOP przejmuje udzielone przez  B R  kredyty  inwestycyjne  na budownictwo kredytobiorców z terenu obsługiwanego przez  BS- SOP w Mstowie.

Dyrektorem Banku od dnia 12.02.1976r zostaje Czesława Krakowska, która  zostaje członkiem Zarządu, a następnie Prezesem Zarządu i funkcje tę pełni do 19 czerwca 2012r
Działalność Banku  w kolejnych lata poszerza się o dodatkowe zadania związane z ewidencją produkcji rolnej sprzedanej dla celów emerytalnych, o sprzedaż gruntów PFZ  przekazanych przez Urząd Gminy poza działalnością kredytową obejmującą wszystkie rodzaje kredytów , oraz działalnością oszczędnościową.
Postęp robót przy budowie budynku administracyjno – usługowego jest bardzo powolny . Urząd Gminy otrzymał z Banku do dn.12.04.1979r. kwotę zł. 1.024.500,- na pokrycie kosztu budowy. Ostatecznie dla Banku jest przydzielona powierzchnia  197,37 m kw. Łącznie z piwnicami i  częściami wspólnymi za którą bank zapłacił  zł.4.436.161,14.

W m-cu październiku 1985r. Bank przenosi swoją siedzibę do budynku  administracyjno-usługowego  w Mstowie przy ul 16 Stycznia nr 14 , gdzie mają mieści się wszystkie gminne instytucje;  Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny, Gminna Spółdzielnia w Mstowie, Posterunek Policji w Mstowie.
Bank Spółdzielczy we Mstowie w całym wskazanym okresie swojej działalności  osiąga dobre wyniki finansowe. Posiada dobre i pełne wyposażenie w nowoczesny sprzęt. Zapewnia klientom szybką, fachową i dobra obsługę, oferuje korzystne warunki lokowania środków , szybkie przeprowadzanie rozliczeń oraz tanie i różnorodne kredyty.